سيد محمد جواد ذهنى تهرانى

52

قواعد صرف و نحو و روش تجزيه و تركيب (فارسى)

و زائل مىكنند لذا مبتداء را اصطلاحا اسم آنها و خبر افعال ناقصه ميخوانند و از نظر لفظ بمبتداء رفع و بخبر نصب ميدهند مانند : كان زيد قائما . تبصره افعال چهارگانه يعنى : زال ، برح ، فتى و انفك در صورتى عمل مزبور را انجام ميدهند كه بعد از نفى يا شبه آن همچون نهى و دعاء قرار گيرند و نيز در « دام » شرط است كه قبل از « ماء مصدريّه زمانيه » واقع شود . 2 - در تمام افعال ناقصه جايز است كه خبر بين آنها و اسم قرار گيرد مثلا در « كان زيد قائما » ميتوان گفت : كان قائما زيد بدون اينكه در اعراب اسم يا خبر تغييرى حاصل شود . 3 - در سه مورد تقديم خبر بر اسم ممتنع است : الف : جائى كه از تقديمش اشتباه حاصل شود مثلا اسم و خبر هر دو اعرابشان غير ظاهر بوده و بدين ترتيب بين اسم و خبر التباس و اشتباه گردد مثل : كان صديقى عدوّى . ب : خبر بعد از كلمه « الّا » قرار گيرد مانند : ما كان محمّد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم رسولا . ج : خبر به ضميرى اضافه شده باشد كه به اسم عود كند مانند : كان زيد ناصر غلامه . 4 - در موردى كه اسم بضميرى اضافه شود كه به خبر راجع است تقديم خبر بر اسم لازم و واجب مىباشد مانند : يعجبنى ان يكون فى الدّار صاحبها . 5 - در تمام افعال تقديم خبر بر نفس افعال جايز است مگر در پنج فعل كه عبارتند از : مازال ، ما برح ، ما انفكّ ، ما فتى ، مادام .